اظهارات صریح چندی پیش علی لاریجانی درباره عدم ارتباط مشکلات اقتصادی کشور به تحریم ها در شرایطی گفته شد که دولت با سر دست گرفتن مذاکرات به بهانه رفع تحریم ها و چرخاندن چرخ زندگی مردم تعهدات جبران ناپذیری را در بحث هسته ای پذیرفت.
اما این سوال هنوز وجود دارد که چه اندازه از مشکلات اقتصادی کشور به تحریم ها مرتبط است؟
بسیاری از کارشناسان اقتصادی و حتی مسئولین اقتصادی در دولت اذعان کرده اند که نباید منتظر معجزه بود چون با صرفا توافق مشکلات اقتصادی کشور حل نخواهد شد.
مشاور ارشد اقتصادی دولت، در این باره می گوید: لغو تحریمها هرچند امکاناتی را برای ما فراهم میکند اما معجزه نمیکند. شاید شکاف بزرگی میان آنچه انتظارات عمومی از اثر لغو تحریم ها تلقی می کند با آنچه واقعیت دارد، وجود داشته باشد اگر این شکاف را درست مدیریت نکنیم، ممکن است آن شرایط بدتر از شرایط فعلی که تحریم است، بشود. یعنی شکلگیری انتظارات فراتر از واقعیت برای شرایط پس توافق این خطر را دارد که در صورت مواجهه با واقعیت اعتماد عمومی خدشه دار شود. در حال حاضر نه تنها در میان عامه مردم که برخی مدیران نیز تصور می کنند با توافق هستهای، همه مسائل کشور حل میشود در حالی این موضوع صحت ندارد. بسیاری از مسائل ارتباطی به تحریم ندارد. سامان یافتن برخی از عواملی هم که به تحریم ربط دارد، زمانبر خواهد بود. بنابراین دچار خوشبینی کاذب شدن ممکن است ظرفیت تحمل جامعه را سرریز کند.
با این همه هنوز رییس جمهور، ظریف و البته اصلاح طلبان با نگاهی صرفا انتخاباتی به مذاکرات می نگرند. نگاهی که حتی باعث شده است، یکی از اساتید دانشگاه بگوید:«حاضریم طومار جمع کنیم و تضمین بدهیم که در انتخابات بعدی به روحانی رای خواهیم داد، ولی روحانی توافق را امضا نکند»
پژوهشگر اقتصادی دیگری درباره عدم ارتباط تحریم ها به مشکلات اقتصادی موجود می گوید:« ظاهر فریبنده الغای تحریم ها می تواند معیشت را سخت تر کند. بعد از توافق هسته ای و لغو تحریم ها اگر وضعیت کنونی اصلاح نشود، باز ازهمان سوراخ های گذشته گزیده خواهیم شد. وقتی به گذشته نگاه کنیم، می بینیم که ریشه های رانت جویی کنونی از دهه هفتاد قوت گرفت. چرا که دولت های قبلی به صورت اصلاح گرانه سامان دهی طبقه مولد را انجام ندادند.» کمال اطهاری گفته است: اقتصاد رانتی ربطی به تحریم ها ندارد.
«واقعیت» موجود عدم ارتباط مشکلات اقتصادی کلان کشور با تحریم ها مسئله ای است که حتی رسانه های اصلاح طلب و حامی دولت که در روزهای بعد از توافق با رقص و پایکوبی در روزنامه هایشان با خوشحالی زائدالوصفی از فتح الفتوح لوزان می گفتند، هم به واقعیت تن در دهند و به انعکاس آن بپردازند.
هفته نامه صدا که مواضعی کاملا طرفدارانه از دولت اتخاذ کرده است، دریادداشتی که از یک اقتصاد دان منتشر کرده آورده است: حتى اگر در سطح دولت ها نیز توافق به بر داشته شدن تحریم ها جدى باشد، شاید در خوشبینانه ترین حالت و در صورتى که مراحل بعدى با موفقیت پیشرفت داشته باشد، اثر ملموس اقتصادى برداشته شدن تحریم ها در بهترین شرایط از سال ١٣٩٥ ظاهر خواهد شد.
حتى در صورتى که فرض کنیم این پیچیدگى ها در عمل مانع آفرین نبوده و بر داشته شدن تحریم ها به طور کامل عملى شود بازهم مشکلات داخلى کشور بدون اجراى برنامه هاى گسترده اقتصادى و اجتماعى بر طرف نمى شود. زیرا بسیارى از مسائل ریشه داخلى دارد و حل آن نیز نیازمند اقدامات داخلى است.
مسعود نیلی مشاور اقتصادی دولت هم می گوید:« باید توجه داشته باشید که رفع تحریم ها قرار نیست برای اقتصاد ایران معجزه گر باشد. در صورتی که مذاکرات به نتیجه مطلوبی هم نزدیک شود حداکثر 30 ذرصد خواسته های ایران محقق شده و در نتیجه برخی تحریم های نمادین مانند سوئیفت برداشته می شود»
حجت الله عبدالملکی که یک دکتر اقتصادی است با طرح یک سوال درباره واقعیت توافق گفته است: در حال حاضر مطرح میشود که توافقی بهتر از آنچه در لوزان موافقت شده، نیست اما مگر در واقع ما به توافق نیاز داریم؟ در پاسخ به این پرسش بسیاری از مسئولان کشور میگویند که باتوجه به تحریم و بیکاری نیاز به توافق داریم و حتی این افراد تمام مشکلات اقتصادی را به گردن تحریمها میاندازند در حالی که ما در سالهای 90 و 92 اثرات تحریمها را بررسی و مشاهده کردیم قیمت دلار میتواند در زمان تحریم به هزار و 100 تا 2 هزار تومان برسد و اینکه گاهی دلار به مرز 4 هزار تومان میرسد ربطی به تحریمها ندارد.
دکتر جمشید پژویان نیز دراین باره می گوید: نباید اینگونه پنداشت که دستیابی به توافق سبب تحول عظیمی در اقتصاد خواهد شد و همه مشکلات رفع خواهد شد. چراکه بخشی عظیمی از مشکلات اقتصادی کشور داخلی است و مشکلی که ما در کشور با آن روبهرو هستیم، ربطی به تحریمها ندارد لذا نباید همه چیز را به تحریمها ربط بدهیم. حتی میتوان گفت که درصدی از این فشارها و جو روانی حاکم بر کشور با انگیزههای سیاسی شکل گرفته است. نوعی سیاست که این باور را در جامعه به وجود میآورد که اگر ما بتوانیم در مذاکرات به توافق برسیم، همه چیز عالی میشود و اگر هم این اتفاق نیافتد، با مشکل روبهرو خواهیم شد.
این واقعیت ها اگرچه از سوی اساتید اقتصادی کشور مطرح می شود، اما تلاش دولت برای رسیدن به هرتوافقی قابل تامل است. حال آنکه در حوزه سیاسی و حتی مراجع نیز با ذکر عدم کفایت مدیران گفته اند: مشکلات به تحریم ها ربطی ندارد. از بی عرضگی مسئولان است.
